Οι Στρατιώτες του Γαλαξία

Οι Στρατιώτες του Γαλαξία
Starship Troopers (Robert Heinlein, 1959)

Από πού να αρχίσω, από πού να αρχίσω… κατ’ αρχάς πρόκειται για ένα από τα πιο εκνευριστικά βιβλία επιστημονικής φαντασίας που έχω διαβάσει. Πρόκειται επίσης για ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία για την εξέλιξη του είδους. Ένα πολύ παράξενο βιβλίο, που κινείται πολύ μακριά από τις απόψεις μου, όμως κατόρθωσε να παραμείνει ενδιαφέρον κατά το μεγαλύτερο μέρος του.

Ουτοπία/δυστοπία. Η Terra του Robert Heinlein είναι μια περιορισμένη παγκόσμια δημοκρατία, περιορισμένη σε σημείο που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί φασίζουσα, ακόμη και φασιστική, χωρίς να γίνει καταχρηστική η χρήση της λέξης. Στη δημοκρατία αυτή, δικαίωμα ψήφου κι υπηκοότητα έχουν μόνο οι βετεράνοι του (ακραία μιλιτιραστικού) στρατού. Στο ερώτημα πώς αυτή η περιορισμένη παγκόσμια δημοκρατία θα μπορούσε να λειτουργήσει, η απάντηση του Robert Heinlein είναι μια κοινωνία μακριά από μια ουτοπία μεν, πολύ καλύτερη από μια «δημοκρατία του 20ου αιώνα» με καλές προθέσεις, αλλά καταστροφική κατάληξη δε.

Μιλιταρισμός. Το βιβλίο διαπνέεται από ακραίο μιλιταρισμό στην κάθε του παράγραφο. Ο στρατός δεν παρουσιάζεται ως τέλειος, αλλά παρουσιάζεται, ούτε λίγο ούτε πολύ, ως το πιο κοντινό σύστημα στα ανθρώπινα θέλω, ένα σύστημα που εξελίσσεται, προσαρμόζεται, προσφέρει στα μέλη του ουσιαστική ατομική ελευθερία, προστατεύει το κοινωνικό σύνολο και τη δικαιοσύνη. Μέσα από αυτόν τον στρατό, ο άνθρωπος φτάνει στο ζενίθ των δυνατοτήτων του κι οι πράξεις του επηρεάζουν στο μέγιστο τους υπόλοιπους ανθρώπους και το περιβάλλον του. Υπό αυτό το πρίσμα, ο στρατός αποκτά μια αίγλη πολύ πιο ηρωική και σταθερή από ότι για παράδειγμα μια στρατιωτική ουτοπία. Ακόμη και σ’ ένα τέτοιο πλαίσιο, υπάρχει η ανάγκη ενός τρομερού εχθρού, ώστε να δικαιολογείται η ύπαρξη ενός τέτοιου ακραίου στρατού. Ο εχθρός, πολύ βολικά, είναι εξωγήινος, οπότε μη ανθρώπινος, ώστε να μην απασχολούν τον αναγνώστη ουσιαστικά ηθικά διλήμματα, ενώ διαθέτει ακριβώς τα αντίθετα χαρακτηριστικά από εκείνα του υπερ-ανθρώπου/στρατιώτη που οραματίζεται ο συγγραφέας. Τα χαρακτηριστικά αυτά, θα τα αναφέρω παρακάτω.

Αληθοφάνεια. Στο στοιχείο αυτό διακρίνω δύο επίπεδα. Το πρώτο είναι η αληθοφάνεια ως προς το πώς θα λειτουργούσε μια κοινωνία όπως εκείνη που ο συγγραφέας οραματίζεται. Η δική μου απάντηση είναι μια κοινωνία μακρινή από τις περιγραφές και τις προσδοκίες του, αλλά δε θα αναπτύξω εδώ τον συλλογισμό μου αυτόν καθώς πρόκειται για μια μακρά διαδικασία λεπτομερούς αντιπαράθεσης επιχειρημάτων. Σε δεύτερο επίπεδο, έχουμε μια πρωτοπρόσωπη αφήγηση, δηλαδή μια απολύτως υποκειμενική σκοπιά στον κόσμο, η οποία είναι όπως ακριβώς θα περίμενα να είναι η αφήγηση ενός στρατιώτη σ’ έναν τέτοιο κόσμο.

Ψυχρός πόλεμος & αντικομμουνισμός. Γραμμένο το 1959, στη σκιά του πολέμου της Κορέας και πριν την κλιμάκωση του πολέμου του Βιετνάμ, το βιβλίο αυτό διαπνέεται από μια προσπάθεια ανάδειξης της ατομικής ελευθερίας του ανθρώπου μέσα σ’ ένα σύστημα, σ’ αντίθεση με την ολοκληρωτική υποταγή του ατόμου σ’ ένα σύστημα, με αποτέλεσμα την αποανθρωποποίηση του. Μια διάκριση που γίνεται φανερή στη διάθρωση της κοινωνίας των arachnoids, μιας κοινωνικής διάρθρωσης φανερά επηρεασμένη από τον κομμουνισμό, όπως τον αντιλαμβανόταν ο συγγραφέας.

Ρατσισμός & ανθρωποκεντρισμός. The Bugs. The Skinnies. Άμεσα έρχεται στο νου η έννοια του ρατσισμού. Ενός ρατσισμού που εξυπηρετεί την αποανθρωποποίηση του αντιπάλου. Σ’ αυτό το πλαίσιο ο Robert Heinlein αναπτύσσει επίσης μια ανθρωποκεντρική αντίληψη για τον κόσμο, όπου ο άνθρωπος είναι το ανώτερο, βιολογικά, είδος κι όπου, ακόμη κι ένα ευφυές είδος, δε μπορεί να αμφισβητήσει την ανθρώπινη κυριαρχία χωρίς να επέλθει σύγκρουση.

Σεξισμός. Σχεδόν περαστικός από το έργο αυτό καθώς ο Robert Heinlein δεν προσπαθεί, αντίθετα από τα προβληματικά στοιχεία παραπάνω, να τον υποστηρίξει ιδιαίτερα. Σχεδόν αυτοδίκαια, καθώς έτσι συλλαμβάνει ο συγγραφέας τους ρόλους των δύο φύλων, οι γυναίκες στους Στρατιώτες του Γαλαξία είναι μεν ελεύθερες ν’ αποφασίζουν, με θετικό ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας, αλλά, τελικά, είναι περιορισμένες στην υποστήριξη των αντρών, υποταγμένες στους άντρες τόσο απόλυτα που δεν αμφισβητούν καν τη θέση τους αυτή. Είναι πάντοτε οι άντρες που παίρνουν τις καθοριστικές αποφάσεις.

Σάτιρα. Ε, λοιπόν, θα μπορούσε αυτούσιο το έργο αυτό να χαρακτηριστεί ως σάτιρα. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση αφήνει ένα τέτοιο περιθώριο αν το βιβλίο έβγαινε εκτός της ιστορικής του πραγματικότητας. Οι Στρατιώτες του Γαλαξία δεν αποτελούν σάτιρα βέβαια, αλλά εύκολα θα μπορούσαν να είναι.

Γραφή και τρύπες. Η γραφή είναι καλή, σε σημεία πολύ καλή. Σε κάποια σημεία υπάρχουν στοιχεία που δε με πείθουν απόλυτα, αλλά το βιβλίο γράφτηκε το 1959 κι ως σύνολο με καλύπτει.

Και τι το πραγματικά ενδιαφέρον υπάρχει εδώ τέλος πάντων; Α, μα η κεντρική ιδέα του βιβλίου. Όχι ο πόλεμος φυσικά, αλλά ο άνθρωπος κι η σχέση του με την τεχνολογία. Οι Στρατιώτες του Γαλαξία είναι -κατά βάθος- ένα υπαρξιακό βιβλίο όπου ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με το περιβάλλον του. Το θέμα του υπερ-ανθρώπου/στρατιώτη που μεταβάλει το περιβάλλον του με τεχνολογικά μέσα, περισσότερο από ότι οι δυνατότητες του ανθρώπινου σώματός του επιτρέπουν, είναι η επιτομή μιας αίσθησης προσωπικής ελευθερίας, αφιερωμένης απόλυτα στο γενικό καλό, από την οποία διαπνέεται το βιβλίο.

Τα κερασάκια… ιδέες όπως: να δέρνεις τα παιδιά ώστε να μάθουν να φέρονται. Άλλωστε οι «δημοκρατίες του 20ου αιώνα» για αυτόν τον λόγο αυτοδιαλύθηκαν. Γιατί δεν μπορούσαν να ελέγξουν τη νεανική παραβατικότητα καθώς εμπιστεύονταν τους ψυχολόγους που λέγανε ότι αν δέρνεις τα παιδιά, τους προκαλείς ψυχολογικά προβλήματα…

2/5

Advertisements

Σχολιάστε

Συνδεθείτε για να δημοσιεύσετε το σχόλιο σας:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s